जगभरातील बुद्ध धम्म

आयरिश भिक्खू ‘धम्मलोक’ यांचे कार्य

२ मार्च १९०१च्या पोर्णिमेच्या दिवशी मॅनमार (ब्रह्मदेश) मधील प्रसिद्ध श्वेडगॉन पॅगोडा मध्ये एक ब्रिटिश पोलीस बूट घालून तेथील विहारामध्ये गेला. तेव्हा एका आयरिश गोऱ्या भिक्खूने ते पाहिले आणि त्याला नम्रपणे तात्काळ पायातील बूट बाहेर काढण्यास सांगितले. श्वेडेगॉन पॅगोड्याचा अनादर केला हे त्या भिक्खूंना बिलकुल आवडले नाही. ही बातमी लगेच रंगूनमध्ये पसरली. लोकक्षोभ झाला. या प्यागोड्यात […]

१७०० वर्षांपूर्वीचे बौद्ध शिल्प सापडले; गांधार शिल्प शैलीचा उत्कृष्ट नमुना

२००० हजार वर्षांपूर्वीचा ‘व्हाईट हॉर्स विहार’ ; हा इतिहास प्रत्येक भारतीयाला माहिती असणे गरजेचे

श्रीलंकेत बुद्ध धम्माचा प्रवेश कधी झाला? श्रीलंकेचे प्राचीन नाव जाणून घ्या!

ठिकऱ्या उडालेल्या बुद्ध शिल्पाची केली जुळवाजुळव

अमेरिका-युरोपातील लोक बुद्ध धम्माकडे आकर्षित होण्यामागचे ‘हे’ तीन प्रमुख कारणे

अफगाणिस्तानात पुन्हा बुद्ध हसणार; कुशाण काळातील बौद्ध स्तूपाची दुरुस्ती सुरु

ब्लॉग

भिक्खू ह्यूएन-त्संग यांच्या खडतर प्रवासावरील चित्रपट

चीन मधील पौराणिक साहित्यातून ‘पश्चिमेचा स्वर्ग’ म्हणजेच भारताबद्दल बरेच काही लिहून ठेवलेले आहे. चिनी लोकांना भारताबद्दल आदर वाटण्याचे एकमेव कारण म्हणजे हा देश शाक्यमुनी गौतम बुद्धांचा आहे. याच देशात त्यांचा जन्म झाला. येथेच त्यांना ज्ञानप्राप्ती झाली. आणि येथेच मानवाच्या कल्याणासाठी त्यांनी धम्मज्ञान दिले. इ.स.६७ पासून चीनमध्ये बौद्ध धम्माच्या प्रचाराचे काम सुरू झाले. तेव्हापासून धर्मप्रसारासाठी अनेक […]

महापरित्राण पाठ ; कोरोनाच्या या पार्श्वभूमीवर मन संतुलित राखणे आवश्यक

यावर्षीची ‘भीमजयंती’ कशी साजरी करायची?

ब्लॉग

भीमजयंतीवर कोरोना व्हायरसचे सावट….आता जयंती साजरी कशी करायची?

सर्वांना जयभीम, नमो बुध्दाय… जगभरात कोरोना नावाच्या व्हायरसने थैमान घातले आहे. आता राज्यात सुद्धा काही कोरोनाचे संसर्ग झालेले रुग्ण आढळले आहेत. घाबरून जाण्याचे कारण नाही, मात्र सर्वांनी काळजी घ्यावी. राज्य सरकार सुद्धा कोरोना संसर्ग झालेल्या लोकांची आवश्यक ती काळजी घेत आहे. अफवांना बळी पडू नका! भीमजयंती साजरी कशी करणार? बाबासाहेबांनी आपल्याला सर्वात मोठा संदेश दिलाय […]

व्हिएतनाम मधील बौद्ध धम्म

माणूस मोठा नसला तरी बाबासाहेबांच्या विचारांनी त्याचे मन मोठे

बुद्ध लेणीं ते पांडव लेणीं – एक प्रवास

भारतातील सर्वात प्राचीन वास्तू (एखाद दुसरा अपवाद वगळता) या येथील पाषाणात कोरलेल्या "बुद्ध लेणीं" आहेत. हे एक ऐतिहासिक आणि पुरातत्वीय सत्य आहे. सम्राट अशोकाने बाराबार आणि नागार्जुनी डोंगरात (आत्ताच्या बिहार राज्यातील जहानाबाद जिल्ह्यात) सर्वात पहिल्यांदा लेणीं कोरून दान दिली. त्यानंतर ही अतिशय अभिनव कला इतर प्रदेशात रुजू लागली. महाराष्ट्रात पाषाणाच्या प्रचंड मोठी डोंगरांची रांग या कलेला पोषक ठरली आणि भारतातील सर्वात जास्त लेणीं येथील अनेक डोंगरांच्या खांद्यावर दिमाखात दिसू लागली. विनयानुसार बौद्ध भिक्खुंनी भिक्षाटन केल्यानंतर संपूर्ण वेळ एकांतात ध्यान आणि अभ्यासासाठी व्यतीत करायचा असतो. हे भिक्खू डोंगरातील या लेणींमधे राहत असत. स्थानिक लोकांना त्यांना "भिक्खू" म्हणतात हे कदाचित माहीत नसावे. तेव्हा

लेण्याद्रीचे मूळ नाव काय?

महाराष्ट्रात अस्तित्वात असलेल्या प्राचीन बुद्ध लेणींना त्याकाळी अतिशय समर्पक अशी नावे देण्यात आली होती. ही नावे डोंगरांची किंवा शहराची, या लेणींच्या वैशिष्ट्याची किंवा या लेणींत राहत असलेल्या बौद्ध भिक्खुंच्या संघाची होती. जसे कि कण्हगिरी बुद्ध लेणी म्हणजे आत्ताची कान्हेरी बुद्ध लेणी (कान्हेरी डोंगर), तिरणहू म्हणजे त्रिरश्मी बुद्ध लेणी (त्रिरश्मी डोंगर)किंवा जाखीणवाडी बुद्ध लेणी (जाखीणवाडी हे कऱ्हाड येथील गावाचे नाव आहे). नंतरच्या काळात म्हणजे १७व्या शतकानंतर महाराष्ट्रातील अनेक बुद्ध लेणींवर अतिक्रमण झाले व काही लेणींचे रूपांतर मंदिरात झाले तर काही अतिक्रमणाच्या प्रचंड विळख्यात अडकले आहेत आणि त्यांना तशी "नवीन नावे" देण्यात आली आहेत. जुन्नरमधे भारतातील सर्वात मोठा बुद्ध लेणीं समूह असून तिथे

लेण्यांचे नकाशे तयार करा..!

लेणी बघण्याची आवड समाजात निर्माण होत असून अनेक कुटुंब व ग्रुप तेथे बघण्यास, अभ्यास करण्यास व दीप लावण्यास जात असतात. पण बहुतेकांना त्या स्थानाची भौगोलिक माहिती ज्ञात नसते. अक्षांश व रेखांश काय आहे याची माहिती नसते. समुद्रसपाटीपासून त्या स्थळांची उंची किती हे माहीत नसते. यासाठी लेण्यांचा परिपूर्ण शास्त्रशुद्ध नकाशा जाणाऱ्या प्रत्येक ग्रुपने तयार करणे गरजेचे आहे. गड, किल्ले यावर ट्रेकिंगला जाणाऱ्या संस्थांनी त्यांचे नकाशे तयार केले आहेत. त्याच प्रमाणे महाराष्ट्रातील डोंगरकपारीत असलेल्या सर्व लेण्यांच्या मार्गांचे नकाशे तयार केले पाहिजेत. आपल्या प्रत्येकाच्या मोबाईलमध्ये कंपास असतो. त्याचा बाण हा नेहमी उत्तर दिशा दाखवितो. त्यामुळे त्या दिशेस तोंड करून उभे राहिल्यास डाव्या हाताला पश्चिम,

तरीही रेटून पांडव लेणी म्हणायचे म्हणजे ‘आयत्या बिळावर नागोबा’

महाराष्ट्रात लेण्यांचे भांडार आहे. व त्यांच्या ठिकाणावरून प्रत्येक लेण्यांची नावे वेगवेगळी आहेत. मात्र हरेक ठिकाणी त्याला स्थानिक लोक पांडव लेणी म्हणतात. आता महाभारतातील पांडव या सर्व लेण्यांच्या ठिकाणी कसे राहिले असतील या प्रश्नाचा कोणी विचार करीत नाही. लेण्यांमध्ये स्तुप आहे, शिल्पे कोरलेली आहेत, ब्राम्हीलिपीतील माहिती आहे, तरीही रेटून पांडव लेणी म्हणायचे म्हणजे 'आयत्या बिळावर नागोबा' या म्हणी प्रमाणे 'आयत्या लेण्यांवर पांडोबा' असे म्हटले पाहिजे. आपल्याकडे रूढ झालेली पद्धत डोळे मिटून पिढ्यानपिढ्या चालू राहते. चिकित्सा करायची नाही. सर्व भारतभर हेच चालू आहे. लेण्या, गुहा दिसल्या की डोळे मिटून म्हणायचे की ही पांडवांची जागा आहे. नुसता भारत नाही तर पाकिस्तानमध्ये सुद्धा तक्षशिला या

आंध्रप्रदेशातील बेलम गुहेत बौद्ध भिक्खू दीड-दोन हजार वर्षांपूर्वी वास्तव्यास होते

आंध्रप्रदेश मध्ये १८८४ साली ब्रिटिश सर्वेअर रॉबर्ट ब्रूस फुट याने कुर्नूल जिल्ह्यामध्ये बेलम गावाजवळ डोंगराळ प्रदेशात एक गुहा शोधली. ही गुहा जवळ जवळ ३२२९ मीटर लांब आहे. त्यानंतर शंभर वर्षे या गुहेकडे कोणी लक्ष दिले नाही. मात्र १९८२ ते १९८४ मध्ये जर्मनी वरून गुहांचा शास्त्रीय अभ्यास करणाऱ्या ( Speleologist ) टीमने या गुहेचे संपुर्ण सर्वेक्षण केले. तेव्हा येथे साडे चार हजार वर्षापूर्वीचे काही अवशेष सापडले. तसेच येथे बौद्ध भिक्खू दीड-दोन हजार वर्षांपूर्वी वास्तव्यास होते याचा पुरावा मिळाला. तेथील उत्खननात सापडलेल्या अस्थी अनंतपुर येथील संग्रहालयात ठेवल्या आहेत. हे पण वाचा : आंध्रप्रदेशात इसवी सन पूर्व पहिल्या शतकातील बौद्ध लेणी सापडली या गुहेचे महत्त्व

आंध्रप्रदेशात इसवी सन पूर्व पहिल्या शतकातील बौद्ध लेणी सापडली

आंध्रप्रदेशातील पुरातत्वशास्त्रज्ञ आणि सांस्कृतिक केंद्र (सीसीव्हीए) विजयवाडा आणि अमरावतीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी ई.शिवनागी रेड्डी हे ४ ऑगस्ट रोजी रविवारी हेरिटेज जनजागृती मोहिमेच्या अंतर्गत सर्वेक्षण करत होते. विजयवाडापासून जवळच असलेल्या मोगलराजपूरम येथे सर्वेक्षण करत असताना धानमकोंडा टेकडीवर त्यांना कठीण खडकात कोरलेली इसवी सन पूर्व पहिल्या शतकातील बौद्ध लेणी आढळली. सध्या सीसीव्हीए अंतर्गत आंध्रप्रदेशात पुरातन वारसा जतन जागरूकता मोहीम सुरु आहे. डॉ. रेड्डी यांच्यासह बौद्ध वारसा जतन करणारे कार्यकर्ते आणि एपी सोसायटी फॉर प्रिजर्व्हन ऑफ बौद्ध हेरिटेजचे अध्यक्ष सुभाकर मेदसानी यांनी जमिनीपासून २०० फूट उंचीवर असलेल्या डोंगरावर चढून ही बौद्ध लेणी शोधून काढली. लेणीचे मोजमाप केले असता १५ फूट लांबी, उंची १६ फूट

ताज्या पोस्ट

आंबेडकर Live

बाबासाहेबांच्या मध्यस्थीमुळे होळकर घराण्यातील राजपुत्राचा आंतरधर्मीय विवाह…

इंदूरचे महाराजाधिराज सर राजराजेश्वर सवाई श्री.तुकोजीराव तृतीय होळकर तेरावे बहादुर यांनी कु.मन्सी मिलर या अमेरिकन युवतीशी विवाह करण्याचे ठरविल्याने त्यांच्या विवाहास धनगर समाजाने विरोध केला. यावरून महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यातील बारामतीत या प्रश्नाचा निर्णय करण्यासाठी धनगर समाजाची एक परिषद ४ मार्च १९२८ रोजी भरली होती. या परिषदेत डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांनी महाराजांची बाजू उचलून धरली…आणि या […]

आंबेडकर Live

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आपल्या भाषणात साईबाबांविषयी काय म्हणाले होते?

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि साईबाबा हे समकालीन होते. ते एकमेकांना भेटले नाहीत. पण बाबासाहेबांना साईबाबांविषयी काय वाटत होतं? हे जाणून घेण्यासाठी बाबासाहेबांच्या भाषणांच्या खंडात शोधलं असता २४ जानेवारी १९५४ रोजी साईभक्त संमेलनाच्या उदघाटन समारंभातील एक भाषण उपलब्ध आहे. धर्मांतराची घोषणा केल्यानंतर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी वेगवेगळ्या धर्मांचा अभ्यास केला. यासाठी ते वेगवेगळ्या देशांत, शहरांत गेले. तिथं […]

बातम्या

कोरोना व्हायरस आणि बौद्ध जगत

कोरोना व्हायरसमुळे बौद्ध जगतात काय काय घडामोडी गेल्या दहा दिवसात झाल्या त्याची ही माहिती. १) मे महिन्यात थायलंडमध्ये होणारा संयुक्त राष्ट्र परिषदेचा १७ वा वैशाख दिवस समारंभ रद्द करण्यात आला आहे. थाई संघ वरिष्ठ परिषदेने याबाबत पत्रक जारी केले आहे. या अगोदर ११ वेळा हा समारंभ थायलंडमध्ये झाला होता व मागच्या वर्षी तो व्हिएतनाम मध्ये […]

नेपाळमधील सम्यक महादान महोत्सव; दर बारा वर्षांनी भरतो

थायलंडमध्ये माघपौर्णिमा उत्सव सुरू

अधिकृत फेसबुक पेज – लाईक करा

error: Content is protected !!