जगभरातील बुद्ध धम्म

जगातील सर्वात जास्त माणसांवर अधिराज्य करणारा बौद्ध सम्राट कुब्लाई खान

चंगीझ खान किंवा चंगेझ खान (इ.स. ११६२ – इ.स. १२२७) हा बाराव्या शतकातील मंगोल सम्राट होता. त्याने मंगोलियातील सर्व टोळ्यांना एकत्र करून मंगोल साम्राज्याची स्थापना केली. त्याचे मूळ नाव तेमुजीन बोर्जिगीन होते. पाश्चात्य इतिहासकारांनी चंगीझ खानाचे वर्णन रक्तपिपासू, क्रूरकर्मा जगज्जेता असे केले असले तरी मंगोलियात त्याला राष्ट्रपित्याचा दर्जा आहे. जगातल्या सर्वांत शक्तिशाली व यशस्वी (खान […]

ब्लॉग

पारधी मुलांचे भवितव्य घडवून त्यांचे जीवन घडवणारे दीपस्तंभ : डॉ. हर्षदीप कांबळे

मित्रहो, आज परत तुमच्या भेटीला येण्याचे कारण म्हणजे आज आषाढ पौर्णिमा, जी गुरु शिष्याच्या नात्याला उभारी देणारी व नाते दृढ करणारी, गुरु विषयी आदर व्यक्त करणारी पौर्णिमा. धम्मदान करणारे सम्यक संबुद्ध तथागतांचे स्मरण व्हावे म्हणून या पौर्णिमेला गुरुपौर्णिमा म्हणतात ही पौर्णिमा सर्वत्र वंदनीय असून हा दिवस साजरा करण्याची परंपरा बुद्ध काळापासून आजपर्यंत आहे. ह्याच दिवशी […]

भगवान बुद्ध आणि महावीर मूर्तीमधील फरक

दंतकथा आणि त्याचा समाज जीवनावर परिणाम

ब्लॉग

अशोकाने आपल्या अभिलेखात ‘या’ लिपीला ‘धम्मलिपी’ म्हणून संबोधले असल्याचा लेखी पुरावा

नुकत्याच महाराष्ट्र शासनाच्या पाठ्यपुस्तक मंडळाने इ. बारावीच्या ‘पाली पकासो’ या पाली भाषेच्या पाठ्यपुस्तकात ‘धम्मलिपी’चा स्वर व व्यंजन यांचा अभ्यासक्रम समाविष्ट केला. त्यामुळे या लिपीला ‘ब्राह्मी लिपी’ म्हणणाऱ्या काही ‘सदाशिव पेठी’ संशोधकांचा अगदी तिळपापडच झाला, आणि, जाणवी आवळून व शेंडीला गाठी मारुन ते ‘केयं धम्मलिपी’ म्हणून वृथा शंखनाद करु लागले. अशोकाची लिपी ही ‘धम्मलिपी’ नसून, ती […]

महार समाजातील ‘पैकाबाई’ ह्या सव्वाशे वर्षांपूर्वी भारतातील एकमेव महिला उद्योजिका होत्या

ज्येष्ठ पौर्णिमा विशेष : भारत-श्रीलंका बौद्धधम्म संबंधांमध्ये आगरी कोळी समाज एक ऐतिहासिक दुवा

बुद्ध लेणीं ते पांडव लेणीं – एक प्रवास

भारतातील सर्वात प्राचीन वास्तू (एखाद दुसरा अपवाद वगळता) या येथील पाषाणात कोरलेल्या "बुद्ध लेणीं" आहेत. हे एक ऐतिहासिक आणि पुरातत्वीय सत्य आहे. सम्राट अशोकाने बाराबार आणि नागार्जुनी डोंगरात (आत्ताच्या बिहार राज्यातील जहानाबाद जिल्ह्यात) सर्वात पहिल्यांदा लेणीं कोरून दान दिली. त्यानंतर ही अतिशय अभिनव कला इतर प्रदेशात रुजू लागली. महाराष्ट्रात पाषाणाच्या प्रचंड मोठी डोंगरांची रांग या कलेला पोषक ठरली आणि भारतातील सर्वात जास्त लेणीं येथील अनेक डोंगरांच्या खांद्यावर दिमाखात दिसू लागली. विनयानुसार बौद्ध भिक्खुंनी भिक्षाटन केल्यानंतर संपूर्ण वेळ एकांतात ध्यान आणि अभ्यासासाठी व्यतीत करायचा असतो. हे भिक्खू डोंगरातील या लेणींमधे राहत असत. स्थानिक लोकांना त्यांना "भिक्खू" म्हणतात हे कदाचित माहीत नसावे. तेव्हा

लेण्याद्रीचे मूळ नाव काय?

महाराष्ट्रात अस्तित्वात असलेल्या प्राचीन बुद्ध लेणींना त्याकाळी अतिशय समर्पक अशी नावे देण्यात आली होती. ही नावे डोंगरांची किंवा शहराची, या लेणींच्या वैशिष्ट्याची किंवा या लेणींत राहत असलेल्या बौद्ध भिक्खुंच्या संघाची होती. जसे कि कण्हगिरी बुद्ध लेणी म्हणजे आत्ताची कान्हेरी बुद्ध लेणी (कान्हेरी डोंगर), तिरणहू म्हणजे त्रिरश्मी बुद्ध लेणी (त्रिरश्मी डोंगर)किंवा जाखीणवाडी बुद्ध लेणी (जाखीणवाडी हे कऱ्हाड येथील गावाचे नाव आहे). नंतरच्या काळात म्हणजे १७व्या शतकानंतर महाराष्ट्रातील अनेक बुद्ध लेणींवर अतिक्रमण झाले व काही लेणींचे रूपांतर मंदिरात झाले तर काही अतिक्रमणाच्या प्रचंड विळख्यात अडकले आहेत आणि त्यांना तशी "नवीन नावे" देण्यात आली आहेत. जुन्नरमधे भारतातील सर्वात मोठा बुद्ध लेणीं समूह असून तिथे

लेण्यांचे नकाशे तयार करा..!

लेणी बघण्याची आवड समाजात निर्माण होत असून अनेक कुटुंब व ग्रुप तेथे बघण्यास, अभ्यास करण्यास व दीप लावण्यास जात असतात. पण बहुतेकांना त्या स्थानाची भौगोलिक माहिती ज्ञात नसते. अक्षांश व रेखांश काय आहे याची माहिती नसते. समुद्रसपाटीपासून त्या स्थळांची उंची किती हे माहीत नसते. यासाठी लेण्यांचा परिपूर्ण शास्त्रशुद्ध नकाशा जाणाऱ्या प्रत्येक ग्रुपने तयार करणे गरजेचे आहे. गड, किल्ले यावर ट्रेकिंगला जाणाऱ्या संस्थांनी त्यांचे नकाशे तयार केले आहेत. त्याच प्रमाणे महाराष्ट्रातील डोंगरकपारीत असलेल्या सर्व लेण्यांच्या मार्गांचे नकाशे तयार केले पाहिजेत. आपल्या प्रत्येकाच्या मोबाईलमध्ये कंपास असतो. त्याचा बाण हा नेहमी उत्तर दिशा दाखवितो. त्यामुळे त्या दिशेस तोंड करून उभे राहिल्यास डाव्या हाताला पश्चिम,

तरीही रेटून पांडव लेणी म्हणायचे म्हणजे ‘आयत्या बिळावर नागोबा’

महाराष्ट्रात लेण्यांचे भांडार आहे. व त्यांच्या ठिकाणावरून प्रत्येक लेण्यांची नावे वेगवेगळी आहेत. मात्र हरेक ठिकाणी त्याला स्थानिक लोक पांडव लेणी म्हणतात. आता महाभारतातील पांडव या सर्व लेण्यांच्या ठिकाणी कसे राहिले असतील या प्रश्नाचा कोणी विचार करीत नाही. लेण्यांमध्ये स्तुप आहे, शिल्पे कोरलेली आहेत, ब्राम्हीलिपीतील माहिती आहे, तरीही रेटून पांडव लेणी म्हणायचे म्हणजे 'आयत्या बिळावर नागोबा' या म्हणी प्रमाणे 'आयत्या लेण्यांवर पांडोबा' असे म्हटले पाहिजे. आपल्याकडे रूढ झालेली पद्धत डोळे मिटून पिढ्यानपिढ्या चालू राहते. चिकित्सा करायची नाही. सर्व भारतभर हेच चालू आहे. लेण्या, गुहा दिसल्या की डोळे मिटून म्हणायचे की ही पांडवांची जागा आहे. नुसता भारत नाही तर पाकिस्तानमध्ये सुद्धा तक्षशिला या

आंध्रप्रदेशातील बेलम गुहेत बौद्ध भिक्खू दीड-दोन हजार वर्षांपूर्वी वास्तव्यास होते

आंध्रप्रदेश मध्ये १८८४ साली ब्रिटिश सर्वेअर रॉबर्ट ब्रूस फुट याने कुर्नूल जिल्ह्यामध्ये बेलम गावाजवळ डोंगराळ प्रदेशात एक गुहा शोधली. ही गुहा जवळ जवळ ३२२९ मीटर लांब आहे. त्यानंतर शंभर वर्षे या गुहेकडे कोणी लक्ष दिले नाही. मात्र १९८२ ते १९८४ मध्ये जर्मनी वरून गुहांचा शास्त्रीय अभ्यास करणाऱ्या ( Speleologist ) टीमने या गुहेचे संपुर्ण सर्वेक्षण केले. तेव्हा येथे साडे चार हजार वर्षापूर्वीचे काही अवशेष सापडले. तसेच येथे बौद्ध भिक्खू दीड-दोन हजार वर्षांपूर्वी वास्तव्यास होते याचा पुरावा मिळाला. तेथील उत्खननात सापडलेल्या अस्थी अनंतपुर येथील संग्रहालयात ठेवल्या आहेत. हे पण वाचा : आंध्रप्रदेशात इसवी सन पूर्व पहिल्या शतकातील बौद्ध लेणी सापडली या गुहेचे महत्त्व

आंध्रप्रदेशात इसवी सन पूर्व पहिल्या शतकातील बौद्ध लेणी सापडली

आंध्रप्रदेशातील पुरातत्वशास्त्रज्ञ आणि सांस्कृतिक केंद्र (सीसीव्हीए) विजयवाडा आणि अमरावतीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी ई.शिवनागी रेड्डी हे ४ ऑगस्ट रोजी रविवारी हेरिटेज जनजागृती मोहिमेच्या अंतर्गत सर्वेक्षण करत होते. विजयवाडापासून जवळच असलेल्या मोगलराजपूरम येथे सर्वेक्षण करत असताना धानमकोंडा टेकडीवर त्यांना कठीण खडकात कोरलेली इसवी सन पूर्व पहिल्या शतकातील बौद्ध लेणी आढळली. सध्या सीसीव्हीए अंतर्गत आंध्रप्रदेशात पुरातन वारसा जतन जागरूकता मोहीम सुरु आहे. डॉ. रेड्डी यांच्यासह बौद्ध वारसा जतन करणारे कार्यकर्ते आणि एपी सोसायटी फॉर प्रिजर्व्हन ऑफ बौद्ध हेरिटेजचे अध्यक्ष सुभाकर मेदसानी यांनी जमिनीपासून २०० फूट उंचीवर असलेल्या डोंगरावर चढून ही बौद्ध लेणी शोधून काढली. लेणीचे मोजमाप केले असता १५ फूट लांबी, उंची १६ फूट

ताज्या पोस्ट

आंबेडकर Live

असं आकाराला आलं आपल्या बाबासाहेबांचं ‘राजगृह’

ज्ञानाची प्रचंड भूक असलेल्या बाबासाहेबांची विद्यासंपन्न होण्याची अभिलाषा फार महान होती. त्यांची शिक्षण घेण्याची दुर्दम्म इच्छाशक्ती अपार होती. त्यांचे शिक्षणा विषयी आधुनिक व उदार मतवादी दृष्टीकोन या संबंधी जगभरातील विद्वानांमध्ये तेव्हाही कुतूहल होते, आजही आहे. कदाचित अनंत काळापर्यंत हे टिकून राहील. थॉम्पसन नावाचा एक फार मोठा इंग्लिश लेखक होऊन गेलाय… त्याने एकदा म्हटलं होतं की, […]

आंबेडकर Live

राजगृहाचे काम पूर्ण होताच बाबासाहेबांनी प्रथम रमाईस राजगृहामध्ये आणले होते

मराठी व इंग्रजी पुस्तकाबरोबर राजगृहामध्ये गुजराथी, उर्दू फ्रेंच जर्मन, पारशी ग्रंथ असे सर्व मिळून ५०,००० च्या जवळपास राजगृहामध्ये ठासून भरलेले आहेत. या ग्रंथांमध्ये प्रामुख्याने राजकारणावर ३०००, इतिहासावर २६००, कायद्यावर आधारित ५०००, धर्मशास्त्रावर २०००, चरित्रे १२००, इतर साहित्य ३०००, अर्थशास्त्र १०००, तत्व ज्ञान ६०००, युद्धशास्त्र ३००० व इतर ७९०० असा आकडा होतो. बाबासाहेब म्हणत, “अडाणी आई […]

बातम्या

ब्लॉकचेन तंत्रज्ञान आणि वर्तमानातील संधी – जाणून घ्या उद्योग आयुक्त डॉ कांबळे आणि तंत्रज्ञ गौरव सोमवंशी यांच्याकडून

ग्लोबल बुद्धिस्ट काँग्रीगेशन इंडिया तर्फे मागील दोन महिन्यापासून विविध क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मार्फत लॉकडाऊननंतर करिअर आणि नोकरीच्या संधी ह्यावर मार्गदर्शन करण्यात येत आहे. तसेच ह्या उपक्रमाचे सुरुवात करणारे महाराष्ट्र राज्याचे उद्योग आयुक्त IAS- डॉ हर्षदीप कांबळे सर दर रविवारी इन्साईटच्या माध्यमातून युवकांशी संवाद साधून उद्योग क्षेत्रात तरुणांना असलेल्या संधी, योजना आणि त्यासाठी लागणारे मार्गदर्शन करत असतात. […]

हा आमच्या प्रज्ञास्थळावर हल्ला… हा महाराष्ट्रधर्मावरचा हल्ला…

‘राजगृह’ हे आंबेडकरी जनतेचचं नाही तर संपूर्ण समाजाचे श्रद्धास्थान – मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे

अधिकृत फेसबुक पेज – लाईक करा

error: Content is protected !!