जगभरातील बुद्ध धम्म

हंगेरीयाची राजधानी ‘बुद्धापेस्ट’ म्हणजेच आताची ‘बुडापेस्ट’

हा मथळा वाचून चकित झालात ना ? पण काय करणार. सत्य हे कधी ना कधी उघडकीस येतेच.या जगात जो जो इतिहास दडला गेला आहे तो तो हळूहळू उघडकीस येत आहे. अयोध्या इथे नुकतेच सापडलेले पुरावे हे जसे बौद्ध संस्कृतीचे दिसत आहेत तसेच हंगेरीया आणि बुद्धीझमचा गेल्या दोन हजार वर्षापासून संबंध असल्याचे तिथल्या आशियाई संस्कृतीवरून आणि […]

ब्लॉग

युगावर सावली धरणारे मायेचे आभाळ – माता रमाई

मातोश्री रमाबाई भीमराव आंबेडकर हे आता एका व्यक्तीचं नाव उरलं नाही, ती तमाम बहुजन समाजाची एक असीम अशी चेतना बनली आहे. रमाई म्हणजे त्याग, समर्पण या शब्दाला अर्थवत्ता प्रदान करणार्यार एका जाज्वल्य करुणेचा अव्याहत झुळझुळणारा तो नितळ निळा झरा आहे. प्रतिकुलतेतही दृढनिश्चय आणि स्वाभिमान कायम राखणार्यात भक्कम धैर्याचे ती रूप आहे. अगणित संकटांना लीलया झेलताना […]

बाबासाहेबांची जिवंत स्मारके आता तरी जपणार की नाही?

पितृत्व त्यागणारा पिता : ज्येष्ठ सनदी अधिकारी डॉ. हर्षदीप कांबळे

ब्लॉग

शोषित घटकांच्या माथी एक सवर्ण साम्राज्य मारलंय हे आपल्याला समजून घ्यायला अजून किती वर्षे लागतील?

आपली आज्जी, टोनी मॉरिसनचं एक वाक्य आहे की,’फ्रीडम इज वन थिंग अँड क्लेमिंग द ओनेरशिप ऑफ दॅट फ्रीडम इज अनादर.’ ओनेरशिप ऑफ फ्रीडम. स्वातंत्र्याची मालकी. कारण ती नसेल तर मग तुम्ही गुलामचं. मग, तुम्ही कितीही मुक्ती आणी चळवळींचे गोडवे गायलेत तरी जगातली कोणतीचं ताकद, कोणतीच विचारधारा तुम्हाला मुक्त करू शकत नाही. बरं, ही गुलामी काय […]

कोरोना आणि डॉ हर्षदीप कांबळे यांचा वाढदिवस!

स्वतःला अपत्य होऊ न द्यायचा निर्णय घेऊन गरजू मुलांवर खर्च करण्याचा डॉ.हर्षदीप कांबळे यांचा निर्धार

बुद्ध लेणीं ते पांडव लेणीं – एक प्रवास

भारतातील सर्वात प्राचीन वास्तू (एखाद दुसरा अपवाद वगळता) या येथील पाषाणात कोरलेल्या "बुद्ध लेणीं" आहेत. हे एक ऐतिहासिक आणि पुरातत्वीय सत्य आहे. सम्राट अशोकाने बाराबार आणि नागार्जुनी डोंगरात (आत्ताच्या बिहार राज्यातील जहानाबाद जिल्ह्यात) सर्वात पहिल्यांदा लेणीं कोरून दान दिली. त्यानंतर ही अतिशय अभिनव कला इतर प्रदेशात रुजू लागली. महाराष्ट्रात पाषाणाच्या प्रचंड मोठी डोंगरांची रांग या कलेला पोषक ठरली आणि भारतातील सर्वात जास्त लेणीं येथील अनेक डोंगरांच्या खांद्यावर दिमाखात दिसू लागली. विनयानुसार बौद्ध भिक्खुंनी भिक्षाटन केल्यानंतर संपूर्ण वेळ एकांतात ध्यान आणि अभ्यासासाठी व्यतीत करायचा असतो. हे भिक्खू डोंगरातील या लेणींमधे राहत असत. स्थानिक लोकांना त्यांना "भिक्खू" म्हणतात हे कदाचित माहीत नसावे. तेव्हा

लेण्याद्रीचे मूळ नाव काय?

महाराष्ट्रात अस्तित्वात असलेल्या प्राचीन बुद्ध लेणींना त्याकाळी अतिशय समर्पक अशी नावे देण्यात आली होती. ही नावे डोंगरांची किंवा शहराची, या लेणींच्या वैशिष्ट्याची किंवा या लेणींत राहत असलेल्या बौद्ध भिक्खुंच्या संघाची होती. जसे कि कण्हगिरी बुद्ध लेणी म्हणजे आत्ताची कान्हेरी बुद्ध लेणी (कान्हेरी डोंगर), तिरणहू म्हणजे त्रिरश्मी बुद्ध लेणी (त्रिरश्मी डोंगर)किंवा जाखीणवाडी बुद्ध लेणी (जाखीणवाडी हे कऱ्हाड येथील गावाचे नाव आहे). नंतरच्या काळात म्हणजे १७व्या शतकानंतर महाराष्ट्रातील अनेक बुद्ध लेणींवर अतिक्रमण झाले व काही लेणींचे रूपांतर मंदिरात झाले तर काही अतिक्रमणाच्या प्रचंड विळख्यात अडकले आहेत आणि त्यांना तशी "नवीन नावे" देण्यात आली आहेत. जुन्नरमधे भारतातील सर्वात मोठा बुद्ध लेणीं समूह असून तिथे

लेण्यांचे नकाशे तयार करा..!

लेणी बघण्याची आवड समाजात निर्माण होत असून अनेक कुटुंब व ग्रुप तेथे बघण्यास, अभ्यास करण्यास व दीप लावण्यास जात असतात. पण बहुतेकांना त्या स्थानाची भौगोलिक माहिती ज्ञात नसते. अक्षांश व रेखांश काय आहे याची माहिती नसते. समुद्रसपाटीपासून त्या स्थळांची उंची किती हे माहीत नसते. यासाठी लेण्यांचा परिपूर्ण शास्त्रशुद्ध नकाशा जाणाऱ्या प्रत्येक ग्रुपने तयार करणे गरजेचे आहे. गड, किल्ले यावर ट्रेकिंगला जाणाऱ्या संस्थांनी त्यांचे नकाशे तयार केले आहेत. त्याच प्रमाणे महाराष्ट्रातील डोंगरकपारीत असलेल्या सर्व लेण्यांच्या मार्गांचे नकाशे तयार केले पाहिजेत. आपल्या प्रत्येकाच्या मोबाईलमध्ये कंपास असतो. त्याचा बाण हा नेहमी उत्तर दिशा दाखवितो. त्यामुळे त्या दिशेस तोंड करून उभे राहिल्यास डाव्या हाताला पश्चिम,

तरीही रेटून पांडव लेणी म्हणायचे म्हणजे ‘आयत्या बिळावर नागोबा’

महाराष्ट्रात लेण्यांचे भांडार आहे. व त्यांच्या ठिकाणावरून प्रत्येक लेण्यांची नावे वेगवेगळी आहेत. मात्र हरेक ठिकाणी त्याला स्थानिक लोक पांडव लेणी म्हणतात. आता महाभारतातील पांडव या सर्व लेण्यांच्या ठिकाणी कसे राहिले असतील या प्रश्नाचा कोणी विचार करीत नाही. लेण्यांमध्ये स्तुप आहे, शिल्पे कोरलेली आहेत, ब्राम्हीलिपीतील माहिती आहे, तरीही रेटून पांडव लेणी म्हणायचे म्हणजे 'आयत्या बिळावर नागोबा' या म्हणी प्रमाणे 'आयत्या लेण्यांवर पांडोबा' असे म्हटले पाहिजे. आपल्याकडे रूढ झालेली पद्धत डोळे मिटून पिढ्यानपिढ्या चालू राहते. चिकित्सा करायची नाही. सर्व भारतभर हेच चालू आहे. लेण्या, गुहा दिसल्या की डोळे मिटून म्हणायचे की ही पांडवांची जागा आहे. नुसता भारत नाही तर पाकिस्तानमध्ये सुद्धा तक्षशिला या

आंध्रप्रदेशातील बेलम गुहेत बौद्ध भिक्खू दीड-दोन हजार वर्षांपूर्वी वास्तव्यास होते

आंध्रप्रदेश मध्ये १८८४ साली ब्रिटिश सर्वेअर रॉबर्ट ब्रूस फुट याने कुर्नूल जिल्ह्यामध्ये बेलम गावाजवळ डोंगराळ प्रदेशात एक गुहा शोधली. ही गुहा जवळ जवळ ३२२९ मीटर लांब आहे. त्यानंतर शंभर वर्षे या गुहेकडे कोणी लक्ष दिले नाही. मात्र १९८२ ते १९८४ मध्ये जर्मनी वरून गुहांचा शास्त्रीय अभ्यास करणाऱ्या ( Speleologist ) टीमने या गुहेचे संपुर्ण सर्वेक्षण केले. तेव्हा येथे साडे चार हजार वर्षापूर्वीचे काही अवशेष सापडले. तसेच येथे बौद्ध भिक्खू दीड-दोन हजार वर्षांपूर्वी वास्तव्यास होते याचा पुरावा मिळाला. तेथील उत्खननात सापडलेल्या अस्थी अनंतपुर येथील संग्रहालयात ठेवल्या आहेत. हे पण वाचा : आंध्रप्रदेशात इसवी सन पूर्व पहिल्या शतकातील बौद्ध लेणी सापडली या गुहेचे महत्त्व

आंध्रप्रदेशात इसवी सन पूर्व पहिल्या शतकातील बौद्ध लेणी सापडली

आंध्रप्रदेशातील पुरातत्वशास्त्रज्ञ आणि सांस्कृतिक केंद्र (सीसीव्हीए) विजयवाडा आणि अमरावतीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी ई.शिवनागी रेड्डी हे ४ ऑगस्ट रोजी रविवारी हेरिटेज जनजागृती मोहिमेच्या अंतर्गत सर्वेक्षण करत होते. विजयवाडापासून जवळच असलेल्या मोगलराजपूरम येथे सर्वेक्षण करत असताना धानमकोंडा टेकडीवर त्यांना कठीण खडकात कोरलेली इसवी सन पूर्व पहिल्या शतकातील बौद्ध लेणी आढळली. सध्या सीसीव्हीए अंतर्गत आंध्रप्रदेशात पुरातन वारसा जतन जागरूकता मोहीम सुरु आहे. डॉ. रेड्डी यांच्यासह बौद्ध वारसा जतन करणारे कार्यकर्ते आणि एपी सोसायटी फॉर प्रिजर्व्हन ऑफ बौद्ध हेरिटेजचे अध्यक्ष सुभाकर मेदसानी यांनी जमिनीपासून २०० फूट उंचीवर असलेल्या डोंगरावर चढून ही बौद्ध लेणी शोधून काढली. लेणीचे मोजमाप केले असता १५ फूट लांबी, उंची १६ फूट

ताज्या पोस्ट

आंबेडकर Live

कामगार उद्धारक, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

एक खूप मोठा गैरसमज आजही बऱ्याच जणांना आहे आणि तो म्हणजे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी फक्त दलित आणि पददलित समाजासाठीच काम केले आहे. मात्र बाबासाहेबांनी शोषित, पीडित कामगारांच्या वेदनेला वाचा फोडली आणि त्यांना न्याय मिळवून दिला हे आजही दुर्लक्षित आहे. बाबासाहेबांचे कम्युनिस्टांविषयी खूप चांगले मत नव्हते. त्यांना वाटे कि कम्युनिस्टांची धोरणे राजकीय स्वार्थापोटी असून ते कामगारांचा […]

आंबेडकर Live

डॉ.आंबेडकरांचा आणि माझा काय संबंध? असा कोणी प्रश्न केला तर त्यांना हे सांगा!

– महिलांना प्रसूतीच्या पगारी रजा मिळतात त्या आंबेडकरांमुळे – तुमच्या मुलाला तुम्ही कुठल्याही शाळेत घालू शकता ते आंबेडकरांमुळे – तुम्ही तुमचा जोडीदार (मग तो/ती कुठल्याही जाती धर्मातील असो ) निवडू शकता आंबेडकरांमुळे – तुम्ही तुमच्या जोडीदाराशी पटलं नाही तर घटस्फोट घेऊ शकता ते आंबेडकरांमुळे – तुम्ही घटस्फोटानंतर पुन्हा लग्न करू शकता ते आंबेडकरांमुळे – महिला […]

बातम्या

लॉकडाऊन मध्ये ही उद्योजकांना स्वस्थ न बसू देणारे विकास आयुक्त :- डॉ. हर्षदीप कांबळे

सद्या संपूर्ण देशात कोरोनाच्या महामारीमुळे लॉक डाऊन सुरू आहे. त्यामुळे संपूर्ण जगच थांबल्यासारखे वाटत आहे. असे जरी वाटत असले तरी आपले विचार कधीही थांबत नाहीत. कोरोना महामारीमुळे संपूर्ण देशाबरोबर महाराष्ट्रावर ही आर्थिक संकट येणार आहे. परंतु या आर्थिक संकटावर मात करून पुन्हा आपली अर्थव्यवस्था कशी सुव्यवस्थित करायची याची जबाबदारी इतर क्षेत्राबरोबर उद्योग क्षेत्रावर ही तेवढीच […]

डॉ.हर्षदीप कांबळे यांनी अपत्याबाबत घेतलेल्या निर्णयाचे सर्व स्तरातून कौतुक

डॉ.हर्षदीप कांबळे यांनी सामाजिक कार्यासाठी वैयक्तिक आयुष्यात घेतला मोठा निर्णय

अधिकृत फेसबुक पेज – लाईक करा

error: Content is protected !!