ब्लॉग

“दिव्यावदानम्” कथा – किती खरी, किती काल्पनिक

सध्या संजीव सन्याल यांचा एक विडिओ प्रसारित झाला आहे ज्यात सम्राट अशोकांच्या अस्तित्वावर आणि कर्तृत्वावर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. मुळात सन्याल हे पंतप्रधान कार्यालयात principal economic advisor म्हणून काम करतात. ते खरं तर “बुद्धिभेद” करण्याचा प्रयत्न करतायेत हे आपण सर्वांनी लक्षात घेतले पाहिजे. सम्राट अशोकाच्या कर्तृत्वावर तसेही सध्याचे राजकीय सत्तेदार अनुकूल नाही किंबहुना त्यांना सम्राट […]

ब्लॉग

हे आत्मचरित्र कदाचित भारतातील सर्वात प्राचीन व विश्वसनीय असा ऐतिहासिक दस्तैवज

“सिंहसेनापती” हे खरेतर महापंडित राहुल सांकृत्यायन यांनी अनुवादित केलेले ‘वैशाली’ गणराज्याचा पराक्रमी सेनापती ‘सिंह’ याचे इ. स. पूर्व ५०० मध्ये मातीच्या तब्बल १६०० वीटांवर (Clay Tablets) बुद्धकालीन धम्मलिपीत लिहिलेले जगातील पहिले आत्मचरित्रच ठरेल. याचा शोध एका उत्खननामध्ये स्वतः महापंडित राहुल सांकृत्यायन यांनाच लागलेला आहे. या सर्व वीटा पाटणा वस्तुसंग्रहालयात आजही सुरक्षित ठेवलेल्या आहेत. सेनापती ‘सिंह’ […]

ब्लॉग

अजिंठ्याचा वारसा निजामांनी जपला…

आज जगप्रसिद्ध अजिंठा लेणी भारताच्या सांस्कृतिक-कला विभागातील अमूल्य रचना आणि ठेवा आहे. हा अमूल्य वारसा जपण्यासाठी तत्कालीन निजाम सरकारने जी कार्यतत्परता, जिज्ञासा आणि इच्छाशक्ति दर्शविली, त्यामुळेच हा अमूल्य ठेवा विश्वपटलावर विराजमान आहे. अजिंठा नगरीला सांस्कृतिक केंद्र बनविण्यासाठी निजाम सरकार ने खुप मोठे प्रयत्न केले. तेथील कलाकृतिला मुळ स्वरुपात आणून निजाम सरकार थांबले नाही, तर काळाच्या […]

ब्लॉग

कॉम्रेड अण्णा भाऊ साठे यांच्या साहित्यातील आंबेडकरी जाणिवा

साहित्यसम्राट, लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे हे सामाजिक बांधिलकेचे जाज्वल्य निशाण आहे. त्यांचे साहित्य मराठी साहित्य विश्वाचा अभिमान वाटावा असा भाग तर आहेच पण त्याहून अधिक ते भारतीय समाज संस्कृतीचे संचित आहे. एखाद्या लेखकाची साहित्य तेव्हाच संचित बनते जेव्हा लेखकाला समाजाबद्दल मूलभूत आस्था आणि अतूट असे प्रेम असते. समाज म्हणताना केवळ स्व:ताची जात असा त्याचा संकुचित […]

ब्लॉग

पारधी मुलांचे भवितव्य घडवून त्यांचे जीवन घडवणारे दीपस्तंभ : डॉ. हर्षदीप कांबळे

मित्रहो, आज परत तुमच्या भेटीला येण्याचे कारण म्हणजे आज आषाढ पौर्णिमा, जी गुरु शिष्याच्या नात्याला उभारी देणारी व नाते दृढ करणारी, गुरु विषयी आदर व्यक्त करणारी पौर्णिमा. धम्मदान करणारे सम्यक संबुद्ध तथागतांचे स्मरण व्हावे म्हणून या पौर्णिमेला गुरुपौर्णिमा म्हणतात ही पौर्णिमा सर्वत्र वंदनीय असून हा दिवस साजरा करण्याची परंपरा बुद्ध काळापासून आजपर्यंत आहे. ह्याच दिवशी […]

ब्लॉग

भगवान बुद्ध आणि महावीर मूर्तीमधील फरक

भगवान बुद्ध आणि महावीर दोघेही समकालीन होते. बुद्धांचा जन्म बिहार-नेपाळ सीमेजवळ असलेल्या लुंबिनी मध्ये झाला तर महावीर यांचा जन्म बिहार मधील वैशाली येथे झाला. महावीर यांचा जीवनकाल इ.स.पूर्व ५४० ते ४६८ असा मानला जातो. तर भगवान बुद्धांचा जीवनकाल इ.स.पूर्व ५६३-४८३ असा मानला गेला आहे. त्या काळात प्रामुख्याने श्रमण आणि वैदिक संस्कृती अस्तित्वात होती. भगवान बुद्ध […]

ब्लॉग

दंतकथा आणि त्याचा समाज जीवनावर परिणाम

आपल्या भारतात साधुसंत आणि महात्म्यांच्या बाबतीत अनेक दंतकथा तयार करण्यात आलेल्या आहेत. त्याचे कारण असे आहे की खालच्या जातीतील लोकांना काही अलौकिक गुण असू शकतात या गोष्टीवर उच्चवर्णीयांचा अजिबात विश्वास नाही. शूद्रातिशूद्रांना प्रतिभा नसते, बौद्धिक कुवत नसते असा त्यांचा दुराग्रह आहे. ब्राह्मणांव्यतिरिक्त कुठल्याही खालच्या जातीमध्ये अलौकिक शक्ती असत नाही, असा त्यांचा भ्रम आहे. म्हणून तेच […]

ब्लॉग

अशोकाने आपल्या अभिलेखात ‘या’ लिपीला ‘धम्मलिपी’ म्हणून संबोधले असल्याचा लेखी पुरावा

नुकत्याच महाराष्ट्र शासनाच्या पाठ्यपुस्तक मंडळाने इ. बारावीच्या ‘पाली पकासो’ या पाली भाषेच्या पाठ्यपुस्तकात ‘धम्मलिपी’चा स्वर व व्यंजन यांचा अभ्यासक्रम समाविष्ट केला. त्यामुळे या लिपीला ‘ब्राह्मी लिपी’ म्हणणाऱ्या काही ‘सदाशिव पेठी’ संशोधकांचा अगदी तिळपापडच झाला, आणि, जाणवी आवळून व शेंडीला गाठी मारुन ते ‘केयं धम्मलिपी’ म्हणून वृथा शंखनाद करु लागले. अशोकाची लिपी ही ‘धम्मलिपी’ नसून, ती […]

ब्लॉग

महार समाजातील ‘पैकाबाई’ ह्या सव्वाशे वर्षांपूर्वी भारतातील एकमेव महिला उद्योजिका होत्या

पैकाबाई कोण हा प्रश्न आपणास पडेल.ते स्वाभाविकच आहे.ती श्रीमत कशी बनली ते आपणास सांगायचे आहे.ती वयाने डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांपेक्षा मोठीच असेल.पण ती आंबेडकरांच्या कुटुंबातील नाही बरं का..! ती खोब्रागडे कुटुंबातील. तिचा कर्तबगार मुलगा, देवाजीबापूंचा जन्म १८९९ सालचा.आता हे देवाजीबापू कोण…? मी गोष्ट सांगतोय पैकाबाईची. एका कर्तबगार स्त्रीची.महाराष्ट्रात चंद्रपूर नावाचा एक जिल्हा आहे. जिथे गोंड राजांचा किल्ला […]

ब्लॉग

ज्येष्ठ पौर्णिमा विशेष : भारत-श्रीलंका बौद्धधम्म संबंधांमध्ये आगरी कोळी समाज एक ऐतिहासिक दुवा

आज ऐतिहासिक ज्येष्ठ पौर्णिमा आहे. या पौर्णिमेला बुद्धीस्ट देशांमध्ये अनन्य साधारण महत्त्व आहे. आपल्या सर्वांना माहित आहे की सम्राट अशोकाची मुलं संघमित्रा आणि महेंद्रा हे नालासोपारा ज्याचं पहिलं नाव सोपारक होतं ते सम्राट अशोकाच्या काळात खूप नावाजलेलं बंदर होतं आणि इथूनच आगरी, कोळी, भंडारी, हे बोट, जहाज चालवणारी लोकं ह्या बंदरावर खूप मोठा व्यापार करीत. […]