जगभरातील बुद्ध धम्म

जगातील सर्वात जास्त माणसांवर अधिराज्य करणारा बौद्ध सम्राट कुब्लाई खान

चंगीझ खान किंवा चंगेझ खान (इ.स. ११६२ – इ.स. १२२७) हा बाराव्या शतकातील मंगोल सम्राट होता. त्याने मंगोलियातील सर्व टोळ्यांना एकत्र करून मंगोल साम्राज्याची स्थापना केली. त्याचे मूळ नाव तेमुजीन बोर्जिगीन होते. पाश्चात्य इतिहासकारांनी चंगीझ खानाचे वर्णन रक्तपिपासू, क्रूरकर्मा जगज्जेता असे केले असले तरी मंगोलियात त्याला राष्ट्रपित्याचा दर्जा आहे. जगातल्या सर्वांत शक्तिशाली व यशस्वी (खान […]

जगभरातील बुद्ध धम्म

लिओ टॉलस्टॉय – बुद्ध तत्वज्ञानाकडे झुकलेला विचारवंत

लिओ टॉलस्टॉय हे तरुणपणी जेंव्हा १९ वर्षाचे होते, तेव्हा काही आजारामुळे एकदा कझान इस्पितळात उपचार घेत होते. त्यावेळी तेथे चोरांनी मारहाण केल्यामुळे एका बौद्ध भिक्खूनां इस्पितळात दाखल करण्यात आले. चोराने चोरी केली आणि मारहाण केली पण भिक्खूंना चोराबद्दल दया वाटत होती. त्यांनी त्याला माफ केले होते. त्यामुळे लिओ टॉलस्टॉय यांना आश्चर्य वाटले. आणि तेव्हापासून लिओ […]

जगभरातील बुद्ध धम्म

व्हिएतनाम देश आणि तेथील बुद्धिझम

१) बहुतेक करून व्हिएतनामी जनता ही बौद्ध तत्वांचे पालन करते. कम्युनिस्ट राजवटीमध्ये सुद्धा येथे बौद्ध भिक्खुंचे महत्व अबाधित राहिले. व्हिएतनामी बुद्धिझम हा अनेक शाखांचे मिश्रण असलेला बुद्धिझम आहे. त्यातील काही ठळक बाबी या जापनीज झेन, चायनीज चॅन, तिबेटीयन बुद्धिझम आणि अमिताभ (Pure Land) बुद्धिझम प्रमाणे आहेत. त्यामुळे येथील बुद्धिझमवर महायान शाखेचा पगडा दिसतो. फक्त मेकाँग […]

जगभरातील बुद्ध धम्म

‘पोसन फेस्टिव्हल’ हा श्रीलंकन बौद्धांचा वार्षिक उत्सव; भारत आणि श्रीलंका संबंधाचा ऐतिहासिक दिवस

श्रीलंकेतील पोसन पोया या नावाने ओळखल्या जाणारा ‘पोसन फेस्टिव्हल’ हा इसवीसन पूर्व तिसऱ्या शतकात बौद्ध धर्माची ओळख झाली म्हणून साजरा केला जातो. जूनमध्ये पौर्णिमेच्या दिवशी ‘पोसन’ हा सण साजरा केला जातो. पोसन फेस्टिव्हलमध्ये मिहिंतले येथील खडकाचे शिखर महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते, कारण असे म्हटले जाते की, ते मिहिंताले येथे असलेल्या या ठिकाणी श्रीलंकेचा राजा देवानमपियातिस्सा यांना […]

जगभरातील बुद्ध धम्म

बिमारन स्तूपातील सुवर्ण रक्षापात्र

ब्रिटिशांच्या काळात भारतामध्ये अनेक ठिकाणी उत्खनन कार्य करण्यात आले आणि विस्मरणात गेलेल्या बौद्ध संस्कृतीचे अवशेष शोधून बाहेर काढण्यात आले. जिथेजिथे पुरातन स्थळी टेकडी किंवा मातीचा व विटांचा ढिगारा दिसला तेथेतेथे उत्खनन केले गेले आणि तेथील स्तूपामधून दगडी मंजुषा व त्यामधील रक्षापात्रे बाहेर काढण्यात आली. बहुतेक स्तुपाचे ठिकाणी ब्रॉन्झ धातूंची रक्षापात्रे प्राप्त झालेली आहेत. काही ठिकाणी […]

जगभरातील बुद्ध धम्म

हंगेरीयाची राजधानी ‘बुद्धापेस्ट’ म्हणजेच आताची ‘बुडापेस्ट’

हा मथळा वाचून चकित झालात ना ? पण काय करणार. सत्य हे कधी ना कधी उघडकीस येतेच.या जगात जो जो इतिहास दडला गेला आहे तो तो हळूहळू उघडकीस येत आहे. अयोध्या इथे नुकतेच सापडलेले पुरावे हे जसे बौद्ध संस्कृतीचे दिसत आहेत तसेच हंगेरीया आणि बुद्धीझमचा गेल्या दोन हजार वर्षापासून संबंध असल्याचे तिथल्या आशियाई संस्कृतीवरून आणि […]

जगभरातील बुद्ध धम्म

बामियानची बुद्ध प्रतिमा; तालिबान्यांनी बुद्धमुर्त्यां उध्वस्त केल्यानंतर इथली रयाच गेली

मार्च २००१ मध्ये अफगाणिस्तानच्या भूमीवर उभी असलेली दोन बुद्ध शिल्पे तालिबानी या अतिरेकी संघटनेने नष्ट केली. एका शिल्पाची उंची ५५ मीटर तर दुसऱ्याची उंची ३७ मीटर होती. सारे जग हळहळले. अफगाणिस्तानचा मोठा सांस्कृतिक वारसा नष्ट झाला.तालिबान्यांचे हे कृत्य आठवडाभर चालले होते. तोफगोळे आणि स्फोटके वापरून उभ्या असलेल्या अवाढव्य बुद्धमुर्त्यां उध्वस्त करण्यात आल्या. तेथे खाली त्याचा […]

जगभरातील बुद्ध धम्म

रोमन साम्राज्यात बौद्ध भिक्खू

रोमन साम्राज्याचा पहिला सम्राट ऑगस्टस सीझर हा इ. स.पूर्व २७ ते इ. स. १४ पर्यंत गादीवर होता. ज्युलियस सीझरचा हा पुतण्या ज्युलियसच्या हत्येनंतर गादीवर आला. त्याच्या काळात सर्व राजकीय विरोधकांचा त्याने नायनाट केला. संपूर्ण रोमन साम्राज्याचा बादशहा झाल्यावर त्याने स्वतःला ऑगस्टस ( पवित्र ) ही पदवी लावली. अशा ह्या रोमन साम्राज्याच्या दरबारात दोन हजार वर्षापूर्वी […]

जगभरातील बुद्ध धम्म

गेल्या दोन शतकातील बुद्धीझम

भारतात १९ व्या शतकात बौद्ध साहित्य, चिनी भिक्खुंची प्रवासवर्णने आणि श्रीलंकेचे अनागारिक धम्मपाल यांच्या मदतीने बौद्ध स्थळांचा शोध घेणे सुरू होते, तेव्हा पाश्चात्य देशांत बौद्ध धर्माबाबतची माहिती तेथील समाजाला हळूहळू होत होती. त्या काळात पश्चिमी देशात बुद्ध विचारांची माहिती देणारा पहिला माणूस जर्मन तत्त्ववेत्ता ऑर्थर शॉपेनहॉर हा होता. त्याचे पुस्तक ‘द वर्ल्ड ऍज विल अँड […]

जगभरातील बुद्ध धम्म

भारताचा नागवंशी महार समुदाय आणि ब्रम्हदेश

म्यानमार देशात चार वर्षापूर्वी पर्यटनास गेलो असताना मंडाले शहरामध्ये ‘महार आँग मी बॉन सॅन’ ही मॉनेस्ट्री बघीतली. ते एक भव्यदिव्य बौद्ध विहार आहे. व त्याचा इतिहास तेथील मुख्य द्वारावरील फलकावर लिहिला होता. परंतु त्या मॉनेस्ट्रीच्या नावाच्या अगोदर ‘महार’ हा शब्द पाहून मी बुचकळ्यात पडलो. त्यानंतर यंगूनमध्ये ‘महार विजया पॅगोडा’ दृष्टीस पडला. आणि नंतर प्रसिद्ध श्वेडेगॉन […]